De kerstboom als feestelijke traditie tijdens kerst

Oude gebruiken in de wintertijd

Lange tijd voordat kerst werd gevierd zoals we dat nu kennen, vierden verschillende volkeren al feesten rondom de donkerste tijd van het jaar. De Germanen in Europa haalden altijd groenblijvende takken in huis. Zij dachten dat het groen beschermde tegen boze geesten en ongeluk. Ook de Romeinen versierden hun huizen in de winter met takken van hulst en dennen. Voor veel mensen had de groene kleur een speciale betekenis: het was een symbool van hoop en nieuw leven terwijl de rest van de natuur kaal was. Zo kreeg het gebruik om groen in huis te halen in de winter steeds meer plek in het dagelijks leven. Dit soort gebruiken vind je nu nog algemeen terug in steden en dorpen overal ter wereld.

De invloed van het christendom

Toen het christendom zich verspreidde over Europa, leden veel oude tradities een stille dood. Toch bleef het gebruik van groen tijdens de feestdagen bestaan. In de loop van de eeuwen versmolten oude en nieuwe gewoonten langzaam. Kerst begon een grotere rol te spelen en het zetten van een groene boom werd steeds belangrijker rond deze feestdagen. Vooral in Duitsland werd de traditie populair. De driehoekige vorm van de sparrenboom deed veel mensen denken aan de Heilige Drie-eenheid. Zo kreeg het versieren van een kerstboom in de loop van de tijd een christelijke betekenis. Inmiddels is het plaatsen van een kerstboom tijdens kerst algemeen geaccepteerd, of iemand nu gelovig is of niet.

Opkomst van de kerstboom in Nederland en daarbuiten

De eerste verslagen van een versierde kerstboom komen uit Duitsland, zo’n vijfhonderd jaar geleden. Daar werd de boom niet alleen versierd met kaarsen, maar ook met appels, noten en koekjes. In de achttiende en negentiende eeuw verspreidde het gebruik zich naar andere landen, waaronder Nederland en Engeland. Het duurde even voordat de kerstboom hier echt populair werd. Aan het einde van de negentiende eeuw stonden ze vooral in kerken en op sommige scholen, later in rijke huiskamers. Inmiddels zie je overal, van kleine flats tot grote winkels, een kerstboom met kerst. Het is een algemeen feestelijk beeld dat mensen samenbrengt en zorgt voor sfeer in huis en op straat.

Symboliek en sfeer rond de kerstboom

Voor veel mensen is het neerzetten en versieren van de kerstboom het begin van de feestmaand. Gezinnen verzamelen zich om samen ballen, lichtjes en slingers in de boom te hangen. Zo zorgt de kerstboom voor warmte, licht en gezelligheid in donkere dagen. Voor sommigen herinnert de boom aan de betekenis van kerst: vrede, samen zijn en hoop voor het nieuwe jaar. Anderen genieten vooral van het versieren of van het gezellige licht in huis. De kerstboom heeft dus niet voor iedereen dezelfde waarde of betekenis. Toch is het algemeen dat de boom een centraal punt is geworden in het vieren van de kerstperiode. Of de boom nu groot is of klein, echt of nep, rijk of eenvoudig versierd, hij hoort er in december helemaal bij.

De kerstboom in het dagelijks leven vandaag

Tegenwoordig kiezen veel mensen bewust een boom die bij hen past. Sommige gezinnen kiezen voor een echte spar die naar het bos ruikt, anderen nemen een kunstboom die je elk jaar opnieuw kunt gebruiken. Bewust omgaan met het milieu en afval speelt voor steeds meer mensen een rol bij deze keuze. Ondanks al die verschillen doet het er uiteindelijk niet toe waar de kerstboom vandaan komt of hoe hij eruitziet. Het meest belangrijk is dat de boom mensen samenbrengt en zorgt voor een warm gevoel tijdens de wintermaanden. Zo blijft de kerstboom een algemeen symbool van feest, licht en hoop voor jong en oud.

Veelgestelde vragen over de kerstboom als kersttraditie

• Waarom wordt juist een dennenboom of spar gebruikt als kerstboom?

  De dennenboom of spar blijft het hele jaar door groen. Daardoor zijn deze bomen een symbool van leven en hoop in de winter. Vroeger dachten mensen dat zo’n boom geluk en bescherming bracht tijdens de donkere dagen.

• Hoe is het gebruik van de kerstboom over de hele wereld verspreid?

  Oorspronkelijk komt de kerstboom uit Duitsland. In de 19e eeuw namen mensen uit andere landen dit idee over. Zo verspreidde het gebruik zich snel door Europa en later ook naar Amerika en andere delen van de wereld. Tegenwoordig is het plaatsen van een kerstboom tijdens kerst algemeen bij heel veel culturen en gezinnen.

• Wat betekenen de lichtjes, ballen en andere versieringen in de kerstboom?

  Lichtjes in de kerstboom staan voor licht en warmte in donkere maanden. Vroeger werden echte kaarsjes gebruikt, nu vaak kleine lampjes. Ballen, slingers en andere versieringen maken de boom extra feestelijk en gezellig. In het verleden hadden ze soms een speciale betekenis, maar nu kiest iedereen vaak zelf hoe de boom versierd wordt.

• Wanneer zetten de meeste mensen in Nederland hun kerstboom neer?

  Veel mensen plaatsen de kerstboom in de eerste helft van december, vaak na sinterklaas. Sommige gezinnen wachten tot vlak voor kerst, anderen genieten graag langer van de sfeer en sluiten november zelfs al af met een versierde boom.