Frankrijk kent zes officiële bergmassieven: de Vogezen, de Jura, de Alpen, het Centraal Massief, de Pyreneeën en Corsica. Die zes liggen vast in een decreet, en daar komen drie massieven in de overzeese departementen bij. Wie zoekt op bergen Frankrijk krijgt ze niet zomaar bij elkaar te zien: van de tien best vindbare pagina’s geven er maar drie een lijst van de Franse gebergten, en die drie lijsten tellen er drie, zes en zeven.
Welke bergen heeft Frankrijk eigenlijk?
De vraag lijkt simpel, maar hij heeft geen vanzelfsprekend antwoord. Wie de zoekresultaten langsloopt, ziet tien pagina’s die zes verschillende dingen onder bergen in Frankrijk verstaan. De een geeft gebergten, de ander bergmeren, een derde losse toppen. Geen van de tien zegt erbij dat de vraag meerdere antwoorden heeft.
De zes officiële massieven
Frankrijk heeft wel degelijk een officiële indeling. De Observatoire des Territoires, de territoriale statistiekdienst van de Franse staat, noemt er zes: Vosges (de Vogezen), Jura, Alpes (de Alpen), Massif central (het Centraal Massief), Pyrénées (de Pyreneeën) en Corse (Corsica). Daar komen drie massieven in de overzeese departementen bij: Martinique, Guadeloupe en Réunion. Samen zijn dat de negen massieven waar het Franse bergbeleid over gaat.
De indeling rust op het Décret n° 2004-69 van 16 januari 2004, gewijzigd bij het décret n° 2016-1208 van 8 september 2016. Het is dus geen aardrijkskundige keuze van een uitgever, maar een besluit met een nummer en een datum. Over twee van die zes staan aparte artikelen klaar: het Jura gebergte in Frankrijk en een vakantie in de Franse Pyreneeën.
Dat berggebied is geen hoekje van het land. Volgens het Franse ministerie voor Ecologische Transitie is 30% van het Franse grondgebied in Europa bezet door bergmassieven en ligt 1 op de 6 gemeenten in bergzone. In totaal zijn 5.659 gemeenten als zodanig aangewezen, bij negen besluiten tussen februari 1974 en september 1985. De bergwet zelf is de Loi n° 85-30 van 9 januari 1985, met 101 artikelen, later aangevuld met een tweede bergwet in december 2016.
Waarom je overal een ander rijtje ziet
Leg de tien best vindbare pagina’s naast elkaar en het beeld valt uiteen. Maar drie van de tien geven een lijst van de Franse gebergten. De andere zeven beantwoorden een andere vraag: bergmeren, losse toppen, bergpassen, plekken binnen een enkel gebergte, of een pagina die alleen doorverwijst naar andere artikelen.
| Wat de pagina geeft | Van de tien |
|---|---|
| Een lijst van Franse gebergten | 3 |
| Bergmeren | 2 |
| Losse bergen of bergtoppen | 2 |
| Bergpassen | 1 |
| Plekken binnen een enkel gebergte | 1 |
| Een linklijst naar andere artikelen | 1 |
Elke pagina staat in dat overzicht precies een keer, ingedeeld naar wat de koppenstructuur van de pagina daadwerkelijk oplevert. Een pagina over bergmeren noemt onderweg best een gebergte, maar levert geen indeling op. Voor wie wil weten welke bergen Frankrijk heeft, betekent dat: zeven van de tien resultaten gaan over iets anders dan de vraag.
Het scherpste voorbeeld staat bij een campingaanbieder. Die pagina heet naar berggebieden en bergpassen, en levert vervolgens bergpassen met campings in de buurt. De namen van vijf massieven komen er wel in voor, in de koppen als etiket achter een pas. Wie daar binnenkomt met de vraag naar een indeling, gaat weg met een routelijstje.
Wat de drie lijsten ervan maken
Van de drie pagina’s die wel een lijst geven, is er een compleet. Een wandelblog noemt alle zes de officiële massieven en zet de Voor-Alpen erbij, wat neerkomt op zeven namen. Een reisvergelijker noemt er zes: vijf officiële massieven, waarbij Corsica ontbreekt, plus de Franse Ardennen. Een boekingsplatform noemt er drie: de Alpen, de Jura en de Pyreneeën.
Wie een van die drie aanklikt, krijgt dus een lijst van drie namen, van zes, of van zeven. Twee van de tien pagina’s zetten er een gebied bij dat niet op de officiële lijst van zes staat. Dat wil niet zeggen dat er in de Franse Ardennen of de Voor-Alpen geen bergen liggen; het wil zeggen dat ze geen eigen massief zijn in de zin van het decreet.
En dat verschil tussen de lijstjes is geen slordigheid van een paar schrijvers. Het komt voort uit iets wat in Frankrijk zelf is ingebouwd.
Een massief is in Frankrijk niet hetzelfde als een berg
Het Franse woord voor zo’n gebied is massif. De Observatoire des Territoires noemt dat nadrukkelijk “une approche uniquement française”, een uitsluitend Franse benadering, en zegt er in dezelfde adem bij dat het begrip “à différencier de la notion de montagne” is: te onderscheiden van het begrip berg.
Het verschil zit hem hierin. Een massief is een bestuurlijke eenheid, bedoeld om beleid voor een berggebied te kunnen voeren. Daarom houdt een massief niet op waar de hellingen ophouden: er horen ook de voetheuvels bij, en soms zelfs vlaktes, als die aan het gebied vastzitten.
Er is nog iets, en dat verklaart pas echt waarom kaarten van elkaar verschillen. De Franse staat hanteert drie officiële afbakeningen van bergen tegelijk, die over elkaar heen liggen. Er zijn de zones de montagne uit het ruimtelijk recht, die bepalen welke gemeenten onder de bergbepalingen van het bouwrecht vallen. Er zijn de zones agricoles défavorisées de montagne, bedoeld voor landbouwsteun in gebieden met een natuurlijk nadeel. En er zijn de massifs uit het decreet van 2004. Drie indelingen, drie doelen, drie kaarten.
Wie dus twee Franse kaarten naast elkaar legt en ziet dat de grenzen niet gelijk lopen, kijkt niet naar een fout. Hij kijkt naar twee verschillende indelingen die allebei officieel zijn. Het ministerie tekent daar zelf nog bij aan dat de gemeentelijke lijsten “ne sont pas totalement à jour” zijn, niet volledig bijgewerkt, doordat gemeenten in de tussentijd zijn gesplitst en samengevoegd, en dat er een geactualiseerde lijst aankomt.
Geen van de tien best vindbare pagina’s legt dit uit. Daar zit de reden dat het ene overzicht drie gebergten telt en het andere zeven: welke lijst je krijgt, hangt af van welke van de drie afbakeningen je volgt.
Waar de bergen liggen en hoe je dat op een kaart ziet
Een kaart van de bergen in Frankrijk lees je het makkelijkst door eerst de zes massieven te zoeken en daarna pas de losse toppen. Op een Franse kaart staan ze onder hun Franse naam: Vosges, Jura, Alpes, Massif central, Pyrénées en Corse. Herken je die zes, dan heb je de hoofdindeling te pakken en is de rest detail.
Waar de grens van elk massief precies loopt, staat hier bewust niet. Die grenzen liggen vast in de kaarten bij het decreet, en die zijn voor dit artikel niet ingezien. Wat wel helpt bij het oriënteren is de bestuurlijke kaart ernaast leggen: in het overzicht van de regio’s van Frankrijk op de kaart zie je welke regio bij welk deel van het land hoort.
Houd er bij het kaartlezen rekening mee dat een massief op een Franse beleidskaart verder doorloopt dan het gebergte dat je verwacht, om de reden die hierboven staat: de voetheuvels tellen mee.
Hoe hoog zijn de bergen in Frankrijk?
Hier past eerlijkheid boven een getal. Twee van de tien pagina’s geven voor dezelfde berg een verschillende hoogte, en geen van beide noemt een bron. Dat is geen detail: wie een hoogte overneemt van een willekeurige reispagina, neemt ook het risico over dat het getal nergens vandaan komt.
Daarom staat er in dit artikel geen hoogte. Niet omdat het niet te vinden is, maar omdat het niet bij een officiële bron is nagegaan. Zodra dat wel is gedaan, komt het getal hier te staan.
Welk berggebied past bij jou?
Welk gebied bij je past hangt af van wat je wilt doen. Wat dit artikel daarover kan zeggen, blijft bewust beperkt tot wat is nagegaan: de officiële indeling en wat de best vindbare pagina’s ervan maken. Een vergelijking op hoogte, klimaat of moeilijkheidsgraad hoort bij een bron die dat meet.
Wie vooral wil wandelen, heeft meer aan een overzicht van routes dan aan een indeling van massieven. Daarvoor staat er een apart artikel klaar over hiken in Frankrijk, met de bekendste routes en wat je onderweg nodig hebt.
Veelgestelde vragen over de bergen in Frankrijk
Hoeveel bergmassieven heeft Frankrijk?
Zes: de Vogezen, de Jura, de Alpen, het Centraal Massief, de Pyreneeën en Corsica. Daarnaast drie in de overzeese departementen: Martinique, Guadeloupe en Réunion. Samen negen.
Waarom noemt elke website een ander aantal gebergten?
Omdat er in Frankrijk drie officiële afbakeningen van bergen naast elkaar bestaan, en omdat twee van de tien overzichten er gebieden bij zetten die geen eigen massief zijn. Van de tien best vindbare pagina’s geven er drie een lijst, met drie, zes en zeven namen.
Wat betekent het Franse woord massif?
Een massief is een bestuurlijke eenheid voor het bergbeleid, en volgens de Franse statistiekdienst uitdrukkelijk iets anders dan een berg. Een massief omvat ook de voetheuvels en soms aangrenzende vlaktes.
Is de Jura een officieel bergmassief?
Ja. De Jura is een van de zes officiële massieven, vastgelegd in hetzelfde decreet als de Alpen en de Pyreneeën.
Hoeveel Franse gemeenten liggen in de bergen?
1 op de 6 gemeenten ligt in bergzone, en 5.659 gemeenten zijn daarvoor formeel aangewezen. Bergmassieven beslaan 30% van het Franse grondgebied in Europa.
