Op een Frans wijnetiket zijn negen dingen verplicht, en de druivensoort hoort daar niet bij. De druif is volgens de Franse regels facultatief, net als het jaartal. Wie wijn uit Frankrijk koopt en zich afvraagt waarom er geen druivenras op de fles staat, kijkt dus niet naar een slordige producent maar naar een etiket dat precies doet wat de wet voorschrijft.
Waarom staat er niet op welke druif het is?
Wie in Nederland een fles wijn uit Frankrijk pakt, is gewend dat de druif vooraan staat. Op een Franse fles staat in plaats daarvan een plaatsnaam, en verder niets wat op een druivenras lijkt. Dat voelt als informatie die wordt achtergehouden. Van de tien best vindbare pagina’s op dit onderwerp is er één die opmerkt dat de druif lang niet altijd op het etiket staat, en die noemt het “grappig (en Frans) genoeg”. Daarna volgt een tabel met streken en druiven, maar geen reden. Geen van de tien legt uit waarom het zo is.
De reden staat bij de Franse consumenten- en fraudewaakhond, de DGCCRF, die er een eigen pagina voor heeft over het lezen van wijnetiketten. Daar staat dat een wijnfles negen verplichte vermeldingen moet dragen. De druivensoort is er daar geen van.
De negen dingen die wél verplicht zijn
| Verplicht op elke fles | Facultatief |
|---|---|
| De verkoopbenaming | Het jaartal |
| Het verkregen alcoholpercentage | De druivensoort |
| De herkomst | De Europese AOP- en IGP-logo’s |
| De nominale inhoud | Het nationale AOC-logo |
| De naam van de bottelaar | |
| Het lotnummer | |
| De allergenen | |
| De ingrediëntenlijst | |
| De voedingswaardedeclaratie |
De eerste regel van die tabel is de verklaring voor alle verwarring. De verkoopbenaming is de wettelijke categorie van het product (wijn, mousserende wijn, parelwijn) en die mag worden vervangen door de naam van een beschermde oorsprongsbenaming. De plaatsnaam op de fles is dus geen merk en geen smaakaanduiding: het is de verplichte verkoopbenaming zelf. Daar staat de druif niet naast, omdat de wet daar niet om vraagt.
Voor wijn zonder geografische aanduiding werkt het net zo. De verkoopbenaming mag dan worden aangevuld met het land van herkomst. De bron geeft daar vin de France als voorbeeld bij.
Wanneer de druif er wél op mag: de 85 procent-regel
Er staan wel degelijk Franse flessen in het schap met een druivenras erop. Dat mag, en er hangt een voorwaarde aan. De druivensoort mag worden vermeld als de wijn voor minstens 85 procent uit dat ras bestaat.
Staan er twee of meer druivennamen op, dan gaat de eis omhoog: de wijn moet dan voor 100 procent uit de vermelde rassen komen. Voor wijnen met een beschermde oorsprongsbenaming of een beschermde geografische aanduiding geldt daar bovenop een nationale regel: elk vermeld ras moet meer dan 15 procent van de melange uitmaken.
Voor het jaartal geldt dezelfde drempel. Dat mag er alleen op als minstens 85 procent van de druiven in dat jaar is geoogst.
Daar zit meteen het antwoord op de vraag waarom de druif er lang niet altijd op staat. Een wijn die uit een melange van verschillende rassen bestaat, kan die namen er eenvoudigweg niet op zetten zonder aan die drempels te voldoen. Een beschermde naam hoeft aan die drempels niet te voldoen, want die staat er toch al als verkoopbenaming.
Wat AOC, AOP en IGP op een etiket betekenen
De indeling van wijn in Frankrijk begint met twee categorieën: wijn zonder geografische aanduiding, en wijn met een geografische aanduiding. Die tweede valt uiteen in twee soorten: de beschermde oorsprongsbenaming (AOP) en de beschermde geografische aanduiding (IGP).
Een fles met AOP of IGP moet dat ook tonen. Op het etiket staat de vermelding appellation d’origine protégée of indication géographique protégée, plus de beschermde naam zelf. Die vermeldingen mogen worden vervangen door de traditionele termen appellation d’origine contrôlée of vin de pays. Dat verklaart waarom de ene fles AOP zegt en de andere AOC: het gaat om dezelfde categorie, in een andere bewoording.
Wat die oorsprongsbenaming inhoudt, omschrijft het Institut national de l’origine et de la qualité, de Franse instelling die de appellations beheert, als een product waarvan “alle productiestappen worden uitgevoerd volgens een erkend vakmanschap binnen eenzelfde geografisch gebied, dat het product zijn kenmerken geeft”. De AOC is daarvan de nationale tegenhanger. Het rust op het Franse Code rural et de la pêche maritime en op een Europese verordening uit 2024.
Dat is ook waarom een plaatsnaam op een Franse fles meer zegt dan een plaats. Het begrip dat daarachter zit heet terroir, en dat heeft bij het instituut een eigen omschrijving: “een afgebakende geografische ruimte waarin een menselijke gemeenschap in de loop van haar geschiedenis een collectieve productiekennis opbouwt”.
Van de tien best vindbare pagina’s legt er één uit wat een AOC regelt. Die pagina noemt daarbij de toegestane druivenrassen, de maximale productie per hectare wijngaard, het minimale alcoholpercentage en de toegepaste technieken. Twee pagina’s gebruiken het woord alleen in productnamen, één noemt het terloops, en zes gebruiken het helemaal niet.
Wat een Frans wijnetiket verder vertelt
Als de druif ontbreekt, blijft er meer over dan het lijkt. Drie van de negen verplichte vermeldingen zeggen iets bruikbaars zodra je weet hoe ze werken.
Het alcoholpercentage staat in hele of halve graden, gevolgd door “% vol.”. Een wijn die precies 11,8 % vol. meet, wordt dus geëtiketteerd als 11,5 % vol. of 12 % vol. Het getal op de fles is een afronding, geen meting.
De inhoud ligt vast in een reeks toegestane maten. Voor stille wijn zijn dat 100, 187, 250, 375, 500, 750, 1000 en 1500 milliliter. Een afwijkend formaat bestaat dus niet zomaar.
De bottelaar is de persoon of het bedrijf dat bottelt of laat bottelen, en naam en adres moeten erop staan, met de gemeente en de lidstaat erbij. Dat is de enige verplichte vermelding die zegt wie de fles daadwerkelijk heeft gevuld.
Hoe weet je dan toch wat erin zit?
Via de plaats. Dat is de omweg die het systeem achter Franse wijn van een Nederlandse koper vraagt: niet de druif opzoeken, maar de streek. Want de beschermde naam op het etiket staat voor een afgebakend gebied waarin alle productiestappen volgens een erkend vakmanschap gebeuren, en dat is volgens het instituut precies wat het product zijn kenmerken geeft.
Welke streken Frankrijk heeft en waar ze voor staan, staat in het overzicht van de wijnstreken van Frankrijk. Gaat het om witte wijn, dan is er een apart artikel over Franse witte wijn met de regio’s en druivenrassen op een rij. En wie de wijngaarden van Frankrijk zelf wil gaan zien, vindt daar waar dat kan.
Veelgestelde vragen over Franse wijn
Waarom staat de druivensoort niet op Franse wijn?
Omdat de druivensoort geen verplichte vermelding is. Een wijnetiket kent negen verplichte vermeldingen, en de druif hoort daar niet bij. Die is facultatief, net als het jaartal.
Wat moet er verplicht op een Frans wijnetiket staan?
Negen dingen: de verkoopbenaming, het verkregen alcoholpercentage, de herkomst, de nominale inhoud, de naam van de bottelaar, het lotnummer, de allergenen, de ingrediëntenlijst en de voedingswaardedeclaratie.
Wanneer mag de druivensoort er wél op?
Als de wijn voor minstens 85 procent uit dat ras bestaat. Bij twee of meer vermelde rassen moet de wijn er voor 100 procent uit komen, en bij een beschermde oorsprongsbenaming of geografische aanduiding moet elk vermeld ras meer dan 15 procent van de melange zijn.
Wat is het verschil tussen AOP en AOC op een fles?
Het zijn twee bewoordingen voor dezelfde categorie. Een wijn met een beschermde oorsprongsbenaming moet de vermelding appellation d’origine protégée dragen, en die mag worden vervangen door de traditionele term appellation d’origine contrôlée.
Staat het AOC-logo verplicht op de fles?
Nee. De Europese AOP- en IGP-logo’s en het nationale AOC-logo zijn facultatief. De vermelding in woorden is dat wel.
Lees ook: Provence Frankrijk kaart: zo vind je je weg door de regio
