De noordelijkste wijnstreek van Frankrijk is Champagne. Deze streek ligt in het noordoosten van het land, rondom de steden Reims, Épernay en Châlons-en-Champagne. Geen andere erkende Franse wijnregio ligt verder naar het noorden. Dat maakt Champagne uniek, want druiven verbouwen op deze breedte was lange tijd een uitdaging.
De ligging zo ver naar het noorden bepaalt alles aan de wijn die hier gemaakt wordt. Koele zomers, strenge winters en weinig zonuren zorgen voor druiven met een hoge zuurgraad en weinig suiker. Precies die combinatie bleek ideaal voor het maken van mousserende wijn.
Waarom de noordelijkste wijnstreek van Frankrijk zo bijzonder is
Champagne ligt op ongeveer 49 graden noorderbreedte. Dat is grofweg dezelfde breedte als het zuiden van Engeland. Op die hoogte rijpen druiven langzaam en onregelmatig, wat wijnen oplevert die van nature licht, fris en zuurhoudend zijn. In warmere streken zou dezelfde druif een heel ander karakter krijgen.
De krijtbodem speelt ook een grote rol. Onder de wijngaarden van Champagne liggen dikke lagen krijt, die warmte vasthouden en de wortels voorzien van vocht tijdens droge perioden. Die bodem geeft de wijn een minerale, frisse ondertoon die je nergens anders zo terugvindt.
De drie hoofdzones van Champagne
De wijnstreek is opgedeeld in twee grote zones. De noordelijke zone ligt rondom de driehoek Reims (in het noorden), Épernay (in het westen) en Châlons-en-Champagne (in het zuidoosten). De zuidelijke zone ligt ten zuiden van Châlons-en-Champagne. Samen vormen ze een groot, aaneengesloten wijngebied.
Binnen die zones zijn er bekende deelgebieden met eigen karakters. De Montagne de Reims staat bekend om krachtige, body-rijke champagnes. De Vallée de la Marne levert meer fruitige stijlen op. De Côte des Blancs, ten zuiden van Épernay, is het hart van de Chardonnay-teelt en produceert elegante, slanke champagnes.
Welke druiven groeien in deze meest noordelijke wijnregio?
In Champagne worden drie druivenrassen het meest geteeld. Pinot Noir is een rode druif die body en structuur geeft. Pinot Meunier is ook een rode druif, fruitiger van karakter en goed bestand tegen kou. Chardonnay is de witte druif, die frisheid en elegantie meebrengt. De meeste champagnes zijn een blend van twee of alle drie deze rassen.
Omdat witte champagne vaak gemaakt wordt van rode druiven, is de perstechniek erg belangrijk. De druiven worden heel voorzichtig geperst zodat de rode schil geen kleur afgeeft aan het sap. Alleen bij rosé champagne mag dat wel.
Hoe de noordelijke ligging de wijnstijl bepaalt
In een warm jaar, met veel zon en hitte, worden de druiven te rijp voor klassieke champagne. In een koel jaar behoudt de wijn die strakke zuurgraad die de bubbels zo levendig maakt. Dat is waarom wijnhuizen in Champagne jarenlang wijn van meerdere oogsten mixen tot één constante huisstijl, de zogenoemde non-vintage champagne.
Alleen in uitzonderlijk goede jaren, wanneer de oogst kwalitatief sterk genoeg is, brengen producenten een vintage champagne uit. Dat is wijn van één enkel oogstjaar. Door de noordelijke ligging en het grillige klimaat is dat lang niet elk jaar het geval.
Champagne versus andere noordelijke wijnstreken in Frankrijk
Net ten zuiden van Champagne ligt Alsace, eveneens een koele wijnregio aan de grens met Duitsland. Alsace ligt echter duidelijk zuidelijker en heeft een meer continentaal klimaat, met warmere en drogere zomers. De wijnen van Alsace, zoals Riesling en Gewurztraminer, zijn dan ook droger en aromatischer van aard, maar minder uitgesproken fris dan champagne.
Nog iets zuidelijker, in de Loire-vallei, vind je ook koele wijngebieden zoals Muscadet en Sancerre. Maar ook die liggen duidelijk verder van de poolcirkel dan Champagne. De titel van meest noordelijke wijnstreek van Frankrijk blijft stevig in handen van Champagne.
Wat je kunt verwachten als je de streek bezoekt
Reims en Épernay zijn de twee belangrijkste steden voor een bezoek. In Reims vind je grote wijnhuizen zoals Taittinger, Veuve Clicquot en Mumm, met uitgebreide keldertouren door de krijtgrotten. In Épernay loopt de beroemde Avenue de Champagne, waar de meeste grote maisons hun deuren openen voor bezoekers.
Buiten de steden vind je kleine familiewijngaarden, die zogenoemde récoltants-manipulants, die hun eigen druiven verbouwen en zelf champagne maken. Die produceren vaak kleinere hoeveelheden maar met een heel persoonlijk karakter. Voor liefhebbers van streekeigen wijnen zijn dat de interessantste adressen.
De noordelijkste wijnstreek van Frankrijk is geen toeval geworden wat ze is. Het koude klimaat, de krijtbodem en eeuwen wijnmakerskennis hebben samen een product opgeleverd dat nergens anders ter wereld exact te maken is. Of je nu de grote merken opzoekt of de kleine familiewijnhuizen, Champagne laat zien wat wijnbouw op de grens van het mogelijke kan opleveren.
