De Champagnestreek is geen stijl en geen merk maar een afgebakend gebied over vijf departementen. Het werd al bij de wet van 22 juli 1927 vastgelegd; de appellation Champagne zelf volgde in 1936. Binnen die grens dragen 17 gemeenten van oudsher de aanduiding grand cru en 42 andere premier cru.
Buiten dat gebied mag niets champagne heten, ook niet als het op dezelfde manier gemaakt is. Hieronder waar de grens loopt, wat die dorps klassen betekenen, en hoe ver het rijden is vanaf Amsterdam.
Waar de Champagnestreek ligt en waar hij ophoudt
Het gebied loopt over vijf departementen: de Aisne, de Aube, de Haute-Marne, de Marne en Seine-et-Marne. Naast de omgeving van Reims en Épernay, die in de Marne liggen, valt er dus ook wijngaard in de Aube en zelfs in Seine-et-Marne binnen de grens.
Die grens is preciezer dan een streek op een kaart. De INAO onderscheidt twee gebieden. De geografische zone, de Champagne Viticole, beslaat 635 gemeenten. Daarbinnen ligt het gebied waar de druiven daadwerkelijk geoogst mogen worden, en dat loopt over 319 gemeenten. Van de 635 gemeenten in de zone doet dus ongeveer de helft mee aan de oogst.
De wijngaard zelf is een helling wijngaard, aangeplant tussen 90 en 300 meter hoogte, op een overwegend krijt houdende bodem. Die hellingen zorgen ervoor dat de druiven in dit noordelijke klimaat toch genoeg zon vangen. Hoe de streek ligt ten opzichte van de rest zie je op de kaart met alle wijnstreken van Frankrijk, en een breder overzicht staat bij de bekendste Franse wijnstreken.
Waarom alleen dit champagne mag heten
De naam is beschermd via een appellation, en die wordt vastgesteld door de INAO, de Franse overheidsinstantie die over herkomstbenamingen gaat. De appellation Champagne is erkend bij decreet van 29 juni 1936 en is daarmee een van de allereerste van Frankrijk.
Dat is de kern van de bescherming: niet de methode maakt champagne tot champagne, maar de herkomst. Mousserende wijn uit een ander gebied heet dan ook anders, ook als hij precies zo is gemaakt. Hoe dat elders in het land werkt, staat in ons overzicht van de wijngebieden van Frankrijk.
Grand cru en premier cru: het hangt aan het dorp
Hier zit het grootste verschil met andere Franse streken, en het is precies wat op het etiket terugkomt. In de Champagne hangt de aanduiding niet aan een wijngaard maar aan een hele gemeente. Het reglement koppelt de vermelding aan het grondgebied waar de druiven zijn geoogst: komen ze uit een van de aangewezen gemeenten, dan mag de fles de vermelding dragen.
De zeventien grand cru-gemeenten
Dit zijn ze: Ambonnay, Avize, Aÿ, Beaumont-sur-Vesle, Bouzy, Chouilly, Cramant, Louvois, Mailly-Champagne, Le Mesnil-sur-Oger, Oger, Oiry, Puisieulx, Sillery, Tours-sur-Marne, Verzenay en Verzy. Daarnaast hebben 42 andere gemeenten recht op de vermelding premier cru.
Het zijn geen aparte appellaties. In het reglement staan grand cru en premier cru omschreven als vermeldingen die de naam van de appellatie aanvullen. Op het etiket komt er dus iets bij Champagne te staan; er komt nooit iets anders voor in de plaats.
Het verschil met de Bourgogne
In de Bourgogne werkt hetzelfde woord anders: daar hangt de klassering aan het losse perceel, niet aan het dorp. Twee wijngaarden aan weerszijden van een pad kunnen daar in een andere klasse vallen. In de Champagne gaat de grens langs de gemeentegrens. Meer daarover staat bij de Bourgogne, en hoe de Beaujolais het weer anders doet lees je bij de beroemde wijnstreek ten noorden van Lyon.
Acht druiven, niet drie
Officieel staan er acht hoofd druivenrassen in het reglement: arbane, chardonnay, chardonnay rose, meunier, petit meslier, pinot blanc, pinot gris en pinot noir. Daarnaast is er één aanpassing ras, voltis, met een maximum van 5 procent.
Chardonnay, pinot noir en meunier zijn daarvan de bekendste namen, maar de andere vijf staan net zo goed in het reglement. Welke rassen in de andere Franse streken staan, vind je in ons overzicht van de belangrijkste wijnstreken en druivensoorten.
Wat er op het etiket mag staan
Het reglement bepaalt niet alleen waar de druiven vandaan komen, maar ook wat de fles daarover mag zeggen. De naam van de appellation moet er altijd op; zonder die vermelding mag de wijn niet verkocht worden. De rest is toegestaan onder voorwaarden, en dat is waar de vermeldingen vandaan komen die je op de fles ziet staan.
De vermelding grand cru of premier cru is voorbehouden aan de gemeenten die die klasse dragen. Een gemeentenaam of de naam van een los perceel mag alleen op het etiket als alle druiven daar ook echt vandaan komen; bij een gemeente die geen klasse draagt moet er dan Vigne de of Vignoble de voor staan. Een jaartal mag er alleen op als alle basiswijnen uit dat jaar komen, en een druivenras alleen als de fles voor honderd procent uit dat ras bestaat.
Bij dat laatste gaat het reglement tot in de millimeter: de naam van het druivenras mag in letters van hoogstens 3 millimeter, en die letters mogen niet hoger zijn dan de helft van de letters van de appellation. De herkomst moet met andere woorden altijd het grootst op de fles staan.
Waarom de streek werelderfgoed is
Sinds 2015 staat een deel van de Champagne op de werelderfgoedlijst, op drie criteria. Het beschermde kerngebied is 1.101,72 hectare groot, met daaromheen een bufferzone van 4.251,16 hectare.
Ingeschreven zijn drie onderdelen, en samen laten die het hele proces zien. Ten eerste de historische wijngaarden van Hautvillers, Aÿ en Mareuil-sur-Aÿ. Ten tweede de heuvel Saint-Nicaise in Reims, met de kelders eronder. Ten derde de Avenue de Champagne en Fort Chabrol in Épernay, waar de handelshuizen zitten. Van druif tot kelder tot handel.
Wil je die wijngaarden zelf zien, dan staat bij de mooiste wijngaarden van Frankrijk waar je terechtkunt, en bij de wijnroutes langs Franse wijngaarden hoe je er een rit van maakt.
Hoe ver is het rijden?
Hieronder drie plaatsen in de streek, met de afstand en de rijtijd vanaf Amsterdam.
| Plaats | Afstand vanaf Amsterdam | Rijtijd |
|---|---|---|
| Reims | 435 km | 5 u 09 |
| Épernay | 462 km | 5 u 31 |
| Troyes | 555 km | 6 u 16 |
Reims ligt op 435 kilometer, ruim vijf uur rijden. Dat maakt de Champagne de dichtstbijzijnde wijnstreek van Frankrijk en een haalbaar lang weekend, zonder tussenovernachting.
Reims en Épernay zijn allebei ook gewoon een stad om een dag door te brengen; meer daarvan staat bij de mooiste steden van Frankrijk. Blijf je langer, dan vind je bij vakantiehuizen in een wijnregio waar je kunt zitten.
Veelgestelde vragen
Waarom mag alleen champagne uit de Champagne zo heten?
Omdat de naam beschermd is via een appellation, vastgesteld door de INAO en erkend bij decreet van 29 juni 1936. Het gebied zelf was al afgebakend bij de wet van 22 juli 1927. De bescherming zit op de herkomst, niet op de methode.
Hoe groot is de Champagnestreek?
De geografische zone beslaat 635 gemeenten over vijf departementen: Aisne, Aube, Haute-Marne, Marne en Seine-et-Marne. Het gebied waar de druiven geoogst mogen worden is kleiner en loopt over 319 gemeenten. De wijngaard ligt op hellingen tussen 90 en 300 meter hoogte.
Wat betekent grand cru bij champagne?
Dat de druiven uit een van de 17 gemeenten komen die die klasse dragen. Anders dan in de Bourgogne hangt de klassering hier aan het dorp en niet aan het perceel. Nog eens 42 gemeenten mogen premier cru voeren.
Welke druiven mogen er in champagne?
Acht hoofdrassen: arbane, chardonnay, chardonnay rose, meunier, petit meslier, pinot blanc, pinot gris en pinot noir. Plus voltis als aanpassingsras, tot maximaal 5 procent.
Is de Champagnestreek werelderfgoed?
Een deel ervan, sinds 2015: de wijngaarden van Hautvillers, Aÿ en Mareuil-sur-Aÿ, de heuvel Saint-Nicaise in Reims en de Avenue de Champagne in Épernay. Samen 1.101,72 hectare kerngebied.
Hoe ver is de Champagnestreek vanaf Nederland?
Vanaf Amsterdam is het 435 kilometer naar Reims en 555 kilometer naar Troyes, ofwel ruim vijf tot ruim zes uur rijden.
